Όταν ξεκίνησα να ασχολούμαι σοβαρά με τα ελαιόδεντρα, συνειδητοποίησα ότι δεν μπορώ να καταλάβω τη γη χωρίς να γνωρίζω τα φυτά που τη συνθέτουν. Δεν είναι απλώς διακόσμηση ή τυχαίες παρουσίες. Είναι η ίδια η ταυτότητα του τόπου.
Αναζήτησα πληροφορίες για τα βότανα της Ανατολικής Μάνης — όχι για να γίνω βοτανολόγος, αλλά για να καταλάβω τι σημαίνει να ζεις εδώ, τι σημαίνει να καλλιεργείς εδώ, και τι κληρονομιά φέρουν τα ελαιόδεντρα μας. Γιατί τα βότανα δεν είναι ξεχωριστά από το λάδι μας. Είναι το ίδιο πράγμα.
Όταν ένας επισκέπτης έρχεται στο KOTRAPHOS ESTATE, θέλω να καταλάβει ότι δεν έρχεται απλώς να δει ελαιόδεντρα. Έρχεται να ζήσει μέσα σε ένα οικοσύστημα που έχει διαμορφωθεί για πολλους αιώνες. Τα βότανα που θα δει είναι το ίδιο σημαντικά με τα δέντρα. Είναι η ιστορία της γης, είναι η γεύση του αέρα, είναι η αιτία που το λάδι μας έχει αυτή τη ξεχωριστή γεύση και αυτές τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες.
Γι' αυτό συγκέντρωσα τις πληροφορίες για τα βότανα της περιοχής. Για να μοιραστώ αυτή τη γνώση. Για να δείξω ότι γνωρίζουμε τη γη μας, και ότι αυτή η γνώση μας βοηθάει να φροντίζουμε το λάδι μας με σεβασμό.
1. Ρίγανη (Origanum heracleoticum)
Η πιο χαρακτηριστική παρουσία στα ξερά, βραχώδη τοπία της Μάνης. Ανθίζει τον Μάιο και θεωρείται από τα ισχυρότερα μεσογειακά βότανα, με αντιοξειδωτική δύναμη που αναφέρεται έως και 12 φορές υψηλότερη από τα πορτοκάλια. Παραδοσιακά χρησιμοποιείται ως φυσικό συντηρητικό στην αποξήρανση σύκων. Στην Έξω Μάνη, τη Δευτέρα του Πάσχα, συνηθίζεται η συλλογή φρέσκιας ρίγανης.
2. Θυμάρι (Thymus)
Ευδοκιμεί σε βραχώδεις περιοχές και μεγαλύτερα υψόμετρα. Τα μωβ άνθη του προσελκύουν τις μέλισσες που παράγουν το μοναδικό θυμαρίσιο μέλι της Μάνης, γνωστό για το έντονο άρωμα και τη χαρακτηριστική του γεύση.
3. Φασκόμηλο / Σπάκα (Salvia)
«Όλη η Μάνη μυρίζει φασκόμηλο». Χρησιμοποιείται συστηματικά στην παρασκευή του παραδοσιακού σύγκλινου (καπνιστό χοιρινό). Παράγει μέλι με έντονο, πικάντικο χαρακτήρα — ίσως από τα πιο ιδιαίτερα στον κόσμο. Στη Μάνη αποκαλείται «σπάκα», από το αρχαιοελληνικό «σφάκος».
4. Μάραθος (Foeniculum vulgare)
Κατέχει εξέχουσα θέση στην τοπική γαστρονομία και μυθολογία. Σύμφωνα με την παράδοση, η Ελένη και ο Πάρις κατέφυγαν στην Κρανάη (Μαραθονήσι) κοντά στο Γύθειο. Το χωριό Μάραθος πήρε το όνομά του από τα άφθονα φυτά μαράθου. Τη Δευτέρα του Πάσχα μαγειρεύεται παραδοσιακά αρνί με μάραθο και αγκινάρες.
5. Λεβάντα (Lavandula)
Στη Μάνη συναντάται κυρίως στην περιοχή του Ταινάρου (Μαρμάρι, Πόρτο Κάγιο) και στα χωριά βορειοανατολικά του Γυθείου. Ανθίζει τους πρώτους καλοκαιρινούς μήνες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα κατατάσσεται 3η παγκοσμίως σε βιοποικιλότητα.
6. Χαμομήλι (Matricaria chamomilla)
Αυτοφυές σε πολλές περιοχές της Μάνης. Ανθίζει από Απρίλιο έως Ιούνιο. Οι γυναίκες της περιοχής το συλλέγουν και το αποξηραίνουν συστηματικά για οικιακή χρήση.
7. Θρούμπι (Satureja thymbra)
Πολυετής θάμνος με πιπεράτη γεύση που θυμίζει θυμάρι. Χρησιμοποιείται σε κρέατα, σαλάτες και ψωμί. Το όνομά του προέρχεται από την αρχαία πόλη Θύμβρα κοντά στην Τροία.
8. Τσάι του Βουνού / Σιδερίτης (Sideritis clandestina)
Ενδημικό στον Ταΰγετο, σε υψόμετρα άνω των 1000 μέτρων. Γνωστό για τις αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές και ηρεμιστικές ιδιότητές του.
9. Δεντρολίβανο (Rosmarinus officinalis)
Αυτοφυές μεσογειακό φυτό με έντονο άρωμα και ευρεία χρήση στη μαγειρική και την παραδοσιακή ιατρική.
10. Δυόσμος (Mentha)
Αυτοφυής μέντα με δροσερό άρωμα, βασικό στοιχείο της μανιάτικης κουζίνας.
11. Σπαθόχορτο (Hypericum perforatum)
Γνωστό και ως βαλσαμόχορτο ή St. John’s Wort. Παραδοσιακά συνδέεται με επουλωτικές ιδιότητες.
12. Φύλλα Δάφνης (Laurus nobilis)
Σύμβολο νίκης και δόξας από την αρχαιότητα, με έντονη παρουσία στη μεσογειακή μαγειρική.
13. Φύλλα Λουΐζας (Aloysia citrodora)
Αρωματικό φυτό με λεμονάτο άρωμα, δημοφιλές σε αφεψήματα.
14. Μελισσόχορτο (Melissa officinalis)
Γνωστό για το ήπιο λεμονάτο άρωμα και τις καταπραϋντικές του ιδιότητες.
15. Ρείκι (Erica)
Αυτοφυές φυτό της μανιάτικης γης, σημαντικό για την παραγωγή ιδιαίτερου μελιού.
16. Μανούσια
Ιδιαίτερο φυτό της Μάνης που φυτρώνει στα τέλη του φθινοπώρου. Υπάρχουν δύο είδη: άγρια και ήμερα. Στις αρχές Δεκεμβρίου κυριαρχούν στο τοπίο με το χαρακτηριστικό τους άρωμα και χρησιμοποιούνται για διακόσμηση σπιτιών και εκκλησιών.
Ενδημικά Φυτά του Ταϋγέτου
Οφρύς του Ταϋγέτου (Ophrys taygetica) – ορχιδέα
Φριτιλάρια η κωνική (Fritillaria conica)
Κυκλάμινο το πελοποννησιακό (Cyclamen peloponnesiacum)
Σαξιφράγκα του Ταΰγετου (Saxifraga taygetea)
Στατιστικά Βιοποικιλότητας
600+ είδη φυτών καταγεγραμμένα στον Ταΰγετο (εκτιμήσεις φτάνουν τα 1000+)
125+ ελληνικά ενδημικά φυτά, εκ των οποίων 32 τοπικά ενδημικά
Η Ελλάδα κατατάσσεται 3η παγκοσμίως σε βιοποικιλότητα
Πηγές: Κέντρο Πολιτισμού Μάνης, Κτήμα Καραγεώργου, EverythingMani.com, Wikipedia
