Παλιά κι εγώ είχα στο μυαλό μου μια απλή εικόνα: ότι η ελιά τραβά από τη ρίζα την τροφή της και τη στέλνει προς τα πάνω, στα φύλλα και στους καρπούς. Όσο όμως την παρατηρώ πιο προσεκτικά και όσο μαθαίνω καλύτερα πώς λειτουργεί, τόσο καταλαβαίνω ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα. Η ελιά δεν δουλεύει σαν ένας σωλήνας που ανεβάζει έτοιμη τροφή από το χώμα. Δουλεύει σαν ένα ζωντανό σύστημα συνεργασίας, όπου η ρίζα, το φύλλωμα και ο καρπός έχουν ο καθένας τον δικό του ρόλο.
Η ρίζα είναι το πρώτο σημείο επαφής με το έδαφος. Από εκεί η ελιά παίρνει νερό και θρεπτικά στοιχεία που βρίσκονται διαλυμένα μέσα στο χώμα. Δεν παίρνει έτοιμη τροφή με τη μορφή που τη φανταζόμαστε στην καθημερινή γλώσσα. Παίρνει τις πρώτες ύλες. Παίρνει δηλαδή ό,τι χρειάζεται για να μπορέσει μετά το δέντρο να δουλέψει σωστά. Γι’ αυτό και έχει τόσο μεγάλη σημασία να είναι το έδαφος ζωντανό, αφράτο και ισορροπημένο. Όταν λέμε ότι ένα χωράφι είναι πλούσιο σε οργανική ουσία, δεν εννοούμε ότι η ρίζα τρώει αυτούσια την κοπριά, τα φύλλα ή το κομπόστ. Εννοούμε ότι το χώμα έχει τη δύναμη να κρατάει νερό, να φιλοξενεί μικροζωή και να αποδίδει σιγά-σιγά στο δέντρο ό,τι χρειάζεται.
Αυτό που με εντυπωσιάζει περισσότερο είναι ότι η ρίζα, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν είναι το μοναδικό κέντρο της ζωής του δέντρου. Το μεγάλο εργοστάσιο της ελιάς βρίσκεται στα φύλλα. Εκεί, με τη βοήθεια του ήλιου, του νερού και του αέρα, η ελιά φτιάχνει την πραγματική της τροφή. Με απλά λόγια, η ρίζα φέρνει τα υλικά, αλλά τα φύλλα είναι εκείνα που τα μετατρέπουν σε ζωή. Εκεί παράγεται η ενέργεια που θα χρειαστεί το δέντρο για να μεγαλώσει, να κρατήσει το ξύλο του ζωντανό, να θρέψει τις ρίζες του, να δώσει νέα βλάστηση και να στηρίξει τον καρπό του.
Από αυτή τη στιγμή και μετά, η λειτουργία της ελιάς δεν είναι μονόδρομος. Δεν έχουμε μόνο κίνηση από κάτω προς τα πάνω. Έχουμε και επιστροφή. Η ρίζα στέλνει προς τα φύλλα νερό και θρεπτικά στοιχεία, ενώ τα φύλλα στέλνουν πίσω προς τη ρίζα και προς τα άλλα μέρη του δέντρου την τροφή που παράγουν. Αυτό είναι κάτι που πιστεύω πως αξίζει να το θυμόμαστε, γιατί αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε την καλλιέργεια. Η ρίζα δεν είναι ένας απλός απορροφητήρας. Είναι και αυτή ένας ζωντανός οργανισμός που πρέπει να τρέφεται. Και η τροφή της έρχεται σε μεγάλο βαθμό από πάνω, από τα φύλλα.
Έτσι εξηγείται και κάτι που πολλές φορές βλέπουμε στην πράξη χωρίς να το σκεφτόμαστε αρκετά. Όταν μια ελιά έχει αδύναμο φύλλωμα, όταν είναι ταλαιπωρημένη από ξηρασία, από φτωχή θρέψη ή από κακή φροντίδα, το πρόβλημα δεν μένει μόνο στα κλαδιά και στα φύλλα. Σιγά-σιγά αδυνατίζει και το ριζικό της σύστημα. Και όταν εξασθενεί η ρίζα, μετά όλο το δέντρο δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο να τραβήξει νερό και θρεπτικά στοιχεία από το έδαφος. Είναι ένας κύκλος που μπορεί να λειτουργήσει είτε θετικά είτε αρνητικά.
Το ίδιο ισχύει και για τον καρπό. Πολλοί νομίζουν ότι ο καρπός μεγαλώνει μόνο από ό,τι ανεβάζει η ρίζα. Στην πραγματικότητα ο καρπός τρέφεται κυρίως από ό,τι έχουν ήδη φτιάξει τα φύλλα. Ο καρπός, ειδικά όταν είναι πολύς, ζητά συνεχώς ενέργεια και θρεπτικά. Με έναν τρόπο θα έλεγα πως «τραβά» προς το μέρος του μεγάλο μέρος της δύναμης του δέντρου. Αν η ελιά έχει αρκετό φύλλωμα, σωστή υγρασία στο έδαφος και καλή γενική κατάσταση, μπορεί να στηρίξει αυτή τη ζήτηση. Αν όμως το δέντρο είναι κουρασμένο ή διψασμένο, τότε ολόκληρη η ισορροπία δοκιμάζεται.
Γι’ αυτό πιστεύω πως η φροντίδα της ελιάς πρέπει να βλέπει πάντα το δέντρο ως σύνολο. Δεν αρκεί να σκεφτόμαστε μόνο το φύλλωμα, μόνο τον καρπό ή μόνο τη ρίζα. Όλα συνδέονται. Το χώμα πρέπει να κρατά ζωή και υγρασία. Η ρίζα πρέπει να μπορεί να αναπνέει και να δουλεύει. Τα φύλλα πρέπει να είναι υγιή, γιατί αυτά είναι που φτιάχνουν την τροφή. Και ο καρπός πρέπει να υποστηρίζεται χωρίς να εξαντλεί το δέντρο. Όσο περισσότερο το παρατηρώ, τόσο πιο πολύ νιώθω ότι η ελιά δεν ζει ούτε μόνο από το χώμα ούτε μόνο από τον ήλιο. Ζει από τη σωστή συνεργασία και των δύο.
Αν έπρεπε να το πω με μια φράση, θα έλεγα το εξής: η ρίζα φέρνει από τη γη τις πρώτες ύλες, τα φύλλα τις μετατρέπουν σε τροφή και όλη η ελιά συνεργάζεται αδιάκοπα για να τη στείλει εκεί όπου υπάρχει ανάγκη. Αυτή είναι, τελικά, η αλήθεια του δέντρου. Και ίσως γι’ αυτό η σωστή καλλιέργεια δεν είναι ποτέ μια μόνο πράξη. Είναι φροντίδα του εδάφους, φροντίδα της ρίζας, φροντίδα του φυλλώματος και σεβασμός στον τρόπο με τον οποίο η ίδια η ελιά ξέρει να οργανώνει τη ζωή της.
