Στο κτήμα, στις σκάλες ανάμεσα στις ελιές, βλέπει κανείς συχνά δύο εκδοχές του ίδιου τοπίου: πριν περάσει το χορτοκοπτικό, με ψηλά χόρτα και άγρια βλάστηση, και μετά το χορτοκοπτικό, με το χορτάρι κομμένο και απλωμένο στο έδαφος σαν φυσικό χαλί. Αυτή η αλλαγή δεν γίνεται για να “ομορφύνει” το χωράφι στη φωτογραφία, αλλά είναι κομμάτι της λογικής της αναγεννητικής καλλιέργειας που προσπαθούμε να εφαρμόζουμε στο KOTRAPHOS ESTATE.
Επιλέγουμε συνειδητά το χορτοκοπτικό και όχι το ξερίζωμα ή το όργωμα. Κόβουμε τα χόρτα, τα τριφύλλια και τα αγριόχορτα και τα αφήνουμε στη θέση τους, πάνω στο έδαφος. Δεν τα μαζεύουμε, δεν τα καίμε. Έτσι γίνονται εδαφοκάλυψη: ένα στρώμα οργανικής ουσίας που προστατεύει το χώμα από τον ήλιο, κρατάει περισσότερη υγρασία, τρέφει τους μικροοργανισμούς και σταδιακά χτίζει χούμο. Με κάθε πέρασμα, αντί να “καθαρίζουμε” το χωράφι, στην πραγματικότητα το ταΐζουμε. Η εδαφοκάλυψη βοηθάει επίσης στη διάβρωση· όταν βρέχει ή φυσάει δυνατά, το έδαφος δεν μένει γυμνό και απροστάτευτο.
Αντίθετα, στο κτήμα δεν χρησιμοποιούμε ποτέ φρέζα. Κάτω από την επιφάνεια του εδάφους υπάρχει ένα πολύ λεπτό και ευαίσθητο δίκτυο ριζών – οι τριχίδιες ρίζες – με τις οποίες το δέντρο παίρνει οξυγόνο, νερό και θρεπτικά στοιχεία, σε συνεργασία με μύκητες και μικροοργανισμούς. Όταν μπαίνει φρέζα και “χτενίζει” το χώμα, αυτές οι ρίζες κόβονται και διαλύεται η φυσική δομή του εδάφους. Χάνεται υγρασία, η οργανική ουσία οξειδώνεται και χάνεται στην ατμόσφαιρα, και το χώμα γίνεται μεν επιφανειακά αφράτο αλλά στην ουσία πιο φτωχό. Το γυμνό, φρεζαρισμένο έδαφος καίγεται στον ήλιο, σκάει, κάνει κρούστα και παρασύρεται πιο εύκολα από τη βροχή, ειδικά στις τραφούς και στις κλίσεις της Ανατολικής Μάνης. Έτσι, για μια προσωρινή εικόνα “καθαρού” χωραφιού πληρώνουμε το τίμημα με λιγότερη ζωή και λιγότερη αντοχή στο έδαφος.
Στην αναγεννητική λογική ξεκινάμε από μια απλή παραδοχή: αν το έδαφος είναι ζωντανό, το δέντρο θα είναι υγιές. Ζωντανό έδαφος σημαίνει ρίζες από χόρτα και βότανα, σκιά από εδαφοκάλυψη, άφθονους μικροοργανισμούς, μύκητες, έντομα και σκουλήκια, και οργανική ουσία που μπαίνει συνεχώς ξανά στον κύκλο. Το χορτοκοπτικό κόβει μόνο την επιφάνεια και αφήνει ανέπαφο αυτόν τον υπόγειο κόσμο. Η φρέζα κάνει το αντίθετο: δίνει μια τακτοποιημένη επιφάνεια, αλλά πληγώνει αυτό που δεν φαίνεται.
Για τις ελιές μας, αυτό μεταφράζεται σε καλύτερη αντοχή στην ξηρασία, πιο σταθερή παραγωγή από χρονιά σε χρονιά, μικρότερη ανάγκη για λιπάσματα, γιατί το ίδιο το χωράφι παράγει οργανική ουσία, και περισσότερη ζωή ανά τετραγωνικό μέτρο, από μικροοργανισμούς μέχρι έντομα και πουλιά. Για εμάς σημαίνει ότι δουλεύουμε μαζί με το τοπίο της Ανατολικής Μάνης, όχι κόντρα σε αυτό.
Δεν ισχυρίζομαι ότι κάνουμε κάτι επαναστατικό. Απλώς προσπαθούμε να μην παρεμβαίνουμε βίαια στο έδαφος. Λιγότερες βαριές μηχανικές επεμβάσεις, λιγότερο πετρέλαιο, περισσότερη παρατήρηση. Βλέπουμε πώς δουλεύει το έδαφος, προσαρμοζόμαστε στον δικό του ρυθμό και χτίζουμε, χρόνο με τον χρόνο, πιο γόνιμο και ζωντανό χώμα. Κάθε πέρασμα με το χορτοκοπτικό είναι ένα μικρό βήμα προς έναν πιο πλούσιο, πιο ζωντανό ελαιώνα.
